Close

Grenzeloze jihad

maandag 6 januari 2014

Na bijna drie jaar vechten, en drie jaar speculatie of de aard van de oorlog in Syrië sektarisch is, neigt het conflict inderdaad in de richting van een algehele oorlog tussen verschillende islamitische denominaties.

Inmiddels lijkt het een reële optie te zijn dat het regime Assad zijn macht behoudt,1 al dan niet terwijl islamistische facties andere delen van Syrië in handen zouden blijven houden, en wordt een staakt-het-vuren als beste optie gesuggereerd.2 Dit zeggen althans analisten van topniveau als voormalig ambassadeur van de VS in onder andere Afghanistan, Irak, Libanon en Syrië Ryan C. Crocker, en hoofd van het Center for Middle East Studies en Associate Professor aan de Universiteit van Oklahoma Joshua Landis. In Nederland gaat het gesprek vooral nog over de mogelijke gevolgen die er voor onze samenleving kunnen zijn bij terugkomst van Syrië-gangers, en welke middelen tegen hun terugkeer in de samenleving kunnen worden ingezet binnen de grenzen van de democratische rechtsstaat.

Voordat wetten worden aangepast om het Nederlanderschap te ontnemen, of uitkeringen stopgezet, is het belangrijk inzicht in de onderliggende motivaties van betrokken partijen te krijgen. Landis stelt dat de verschillen tussen het nieuwere Islamic Front en al-Qaida slechts “shades of grey3 zijn, en voorspelt daarmee een somber toekomstperspectief voor Syrië. Temeer gezien zijn standpunt dat Syrisch grondgebied na afloop van deze oorlog verdeeld zal worden tussen jihadistische facties enerzijds en het Assad regime anderzijds.4 Hij benadrukt dat Zahran Alloush, voorman van het Islamic Front, zijn – en daarmee dat van zijn super militie – sektarische karakter laat zien in de anti-sjiitische en anti-alawitische tirades op YouTube.5 De combinatie van deze manier van denken en de welwillendheid de wereld van andersgelovigen te willen ontdoen, wijst meer op een type ‘world conqueror’ fundamentalisme,6 dan op een zogenoemde strijd van verdrukte soennitische meer- of minderheden tegen een onderdrukkende alawitische dan wel sjiitische dictator.

Vaak gebruikt door jihadistische groeperingen om sjiieten en alawieten aan te duiden is het woord ‘majus’, als verwijzing naar de drie Perzische Wijzen uit het kerstevangelie, afgeleid van de zoroastrische priesterklasse ‘magiër’. Hieruit kan worden afgeleid dat deze groeperingen er een zwart-witte indeling van de wereld op nahouden: zijzelf zijn goed, het ‘Licht’, en een ieder buiten hun groep bevindt zich in het ‘Duister’. Die verwijzing naar een Perzische priesterklasse is vrij ironisch, gezien een dergelijke tweedeling in jargon ‘moreel-Manicheïsme’ genoemd wordt – naar de Perzische gnostische religie uit de oudheid. Geheel volgens het boekje baseren ze hun ideologie op zowel sterke theologische als sterke nationalistische gronden, door het kwaad niet alleen te vereenzelvigen met een naar hun opvatting afgedwaalde leer, maar ook met de Perzen als volk. Evenzo is het uiteindelijke doel de stichting van zowel een theocratie als het doen herleven van een historisch af gekaderd Omajjaden kalifaat in het gebied ‘Shaam’ dat is gevrijwaard van Perzische invloed.

Dat niet elke strijdende partij heil ziet in herleving van de oude kalifaten blijkt uit het volgende citaat uit een recent artikel van Midden-Oosten correspondent voor The Guardian Martin Chulov: “Increasing numbers on both sides […] frame the war as a prelude to an apocalyptic showdown with a preordained foe.7 Voor zowel soennieten als sjiieten speelt Shaam – de Arabische term voor het grotere Syrië – een doorslaggevende rol in het aanbreken van de eindtijd, zij het dat dit scenario zich volgens beide compleet verschillend voltrekt. Met name bij Jabhat al-Nusra en gelijkgezinde groeperingen lijkt het dat zij menen de omstandigheden te moeten beïnvloeden en/of forceren om zo die eindtijd te bespoedigen. Even leek het erop dat ook sjiieten zich op mondiale schaal in het conflict zouden kunnen gaan mengen, maar het bericht ‘Prominent Shiite cleric backs fighting in Syria’, wat meldde dat de in Qom gevestigde ayatollah al-Haeri sjiieten middels een fatwa wereldwijd zou oproepen zich te voegen bij de troepen in Syrië, blijkt van de bron – Associated Press – te zijn verwijderd. Als titel is het slechts nog te vinden in de Google cache met dode links naar AP en The New York Times. Ook in Nederland hoorden we – inmiddels bijna een jaar geleden – een pleitbezorger voor de ‘jihad’ in Syrië het grotere belang van de Levant benadrukken ten opzichte van bijvoorbeeld Mali, want in Shaam “daar zal Jezus bijvoorbeeld weer terugkeren.”8 Hier lijkt het einddoel, zoals Chulov benoemde, het ontluiken van de Apocalyps. Zeer typerend is het ontbreken in het algemeen van antwoorden op vragen die velen eerder hebben gesteld zoals, waarom is Syrië belangrijk en niet bijvoorbeeld Mali? Waarom is Saddams Baath acceptabel en Assads Baath niet? Het antwoord op die vragen is niet eenduidig te geven, maar met name het benadrukken van het eschatologisch belang van de Levant boven andere brandhaarden duidt op het willen openbreken van de weg voor een verwachte Messiasfiguur.

Vorige week bleek dat die ‘heilige strijd’ zich niet beperkt tot de landsgrenzen van Syrië, toen een bericht in de media verscheen over Belgische Syrië-gangers die een aanslag in Irak hadden gepleegd.9 En twee dagen terug uit het artikel van Liz Sly in de Washington Post, waarin zij het meest actuele wapenfeit van de Islamitische Staat van Irak en de Levant dat het westelijk deel van Fallujah heeft veroverd beschrijft.10

Ondertussen raken al die verschillende jihadistische facties die zich allen ten doel hebben gesteld de algehele soennitische wereld tegen kwaad van buitenaf en binnenuit te beschermen, met elkaar slaags zodra de een het territorium van de ander te dicht nadert.11 Voorafgaand aan een eventuele overwinning is het conflict al naar een etno-religieus niveau getild, of dat een verbeterende situatie voor het Syrische volk inhoudt is zeer de vraag. Beter zou het zijn niet langer over een strijd tussen soennieten en sjiieten in de brede zin van het woord te spreken, maar de nadruk te leggen op de verschillende fundamentalismen waar Syrië mee te maken heeft, en – nog afgezien van terugkerende aan PTSS lijdende jihadisten – de mogelijke grenzeloze jihad die ervan uitgaat …

Image courtesy of creativedoxfoto / FreeDigitalPhotos.net

  1. Ryan C. Crocker, “Assad is the least worst option,” The New York Times, bezocht 22 december 2013.
  2. Joshua Landis, “A cease-fire is the best hope,” The New York Times, bezocht 22 december 2013.
  3. Joshua Landis, “Zahran Alloush: His ideology and beliefs,” Syria Comment, bezocht 19 december 2013.
  4. Landis, “A cease-fire is the best hope”.
  5. Zahran Alloush, “Toespraak van de mujahid-sjeik Zahran Alloush aan de ummah over de uitdaging van de “rafidi’s”,” YouTube, (25 juli 2013), bezocht 26 december 2013.
  6. Gabriel A. Almond, R. Scott Appleby, en Emmanuel Sivan, Strong religion: The rise of fundamentalisms around the world, (Univeristy of Chicago 2003), 151-168.
  7. Martin Chulov, “Syria conflict pits Shia against Sunni as Hezbollah says this is ‘war we must win’,” The Guardian, bezocht 1 januari 2014.
  8. EO, “Nederlandse Moslimstrijders in Syrië,” De Vijfde Dag, (27 maart 2013), bezocht 3 januari 2014.
  9. Redactie, “‘Belgen plegen aanslag in Irak’,” Algemeen Dagblad, bezocht 27 december 2013.
  10. Liz Sly, “Al-Qaeda-linked force captures Fallujah amid rise in violence in Iraq,” Washington Post, bezocht 4 januari 2014.
  11. Martin Chulov, “Syrian Opposition Turns on Al-Qaida-affiliated ISIS Jihadists near Aleppo,” The Guardian, bezocht 4 januari 2014.

Gerelateerde berichten

al-Qaida, ISIS, jihad, Shaam, Syrië

One Comment on “Grenzeloze jihad

Salafisme: interne verdeeldheid en strijd - IMORS
dinsdag 4 februari 2014 at 08:07

[…] Syrië, Sham, in de islamitische eschatologie spelen. In onze eerder verschenen reflectie ‘Grenzeloze jihad‘ op de situatie, benoemen we dat ‘met name het benadrukken van het eschatologisch […]

Comments are closed.

%d bloggers liken dit: